माझी नोकरी माझा अभिमान...
सूर्य पश्चिमेकडे कलला होता. पुण्याला जाणारी सर्वसाधारण बस लोणावळा एस. टी. बस स्थानकावरून नुकतीच सुटली होती. कोरोनाच्या संसर्गामुळे बसमधील प्रवाशांची संख्या तशी नगण्यच होती. थोड्याच वेळात मळवली गावाच्या थांब्यावर बस थांबली. दोन स्त्रिया बसमध्ये चढल्या आणि महिला कंडक्टर असलेल्या पल्लवी पाटील हिनं डबलबेल वाजवताच बस मार्गस्थ झाली. दोन्ही स्त्रिया तिच्याकडे बघतच राहिल्या त्यातील एकीनं न राहवून विचारलं...
"ताई तुम्ही या बाळाला सोबत घेऊन ड्यूटी करताय, कमाल आहे तुमची... याला सांभाळायला घरी नाही का कुणी?"
"त्याचं काय आहे काकू, आता सवयच झालीय, आणि बाळ त्याच्या आईसोबतच हवं ना! बरं तुम्हाला कुठं जायचंय अन् मास्क कुठंय तुमचा? "
"दोन तळेगावची तिकीटं द्या. मास्क गडबडीत विसरले बघा ताई!"
"बरं हा घ्या मास्क माझ्याकडून... आधी व्यवस्थित लावून घ्या अन् ही तिकीटं धरा." तिकीटं दिल्यावर पल्लवी पैसे मोजत म्हणाली.
कामशेत बोगदा ओलांडल्यानंतर बस पुन्हा थांबली. चार पाच मजूर बसमध्ये चढण्याच्या तयारीत होते. विशेष म्हणजे कुणाच्याही चेहर्यावर मास्क नव्हते. ते लक्षात येताच पल्लवी म्हणाली...
"काका, तुम्ही दिवसभर इथं मजूरी करता... कुणासाठी? आपल्या कुटुंबासाठीच ना! मग त्यांच्या जिवाची काळजी नाही का तुम्हाला? तुम्ही स्वतः मास्क लावत नाहीत, त्यामुळे तुम्हाला तर धोका आहेच शिवाय तुमच्यापासून इतरांना सुध्दा तुम्ही संकटात टाकणार. हे घ्या, तुम्ही सगळे आधी हे मास्क चेहर्यावर लावून घ्या आणि नंतरच बसमध्ये चढा."
पल्लवीनं दिलेले मास्क हाती घेऊन त्यांच्यातील एक मजूर म्हणाला, "थॅंक्यू दीदी! हम लोग पत्थर फोडने की मजदूरी करते है ना... तब बहोत पसीना आता है और सांस भी फुलती है... इसीलिए हम मास्क उतारकर रख देते है! "
"हां दीदी, सुबह हम सब मास्क लगाकरही आये थे यहां ... अभी ये बस पकडने के चक्कर मे जल्दीमे वहीं छुट गये!" दुसरा मजूर चेहर्यावर मास्क लावत म्हणाला.
"ठीक आहे, बसून घ्या आत. कुठं जाणार तुम्ही सगळे? पुणे स्टेशन ना?" पल्लवीनं आपल्या बाळाला थोपटत विचारलं.
"नही दीदी, देहू रोड दिजीये पांच टिकट.. " पाचशेची नोट पल्लवीकडे देत एक मजूर पुढं म्हणाला, "वो आपके मास्क का पैसा भी इसीसे काट लिजीये।"
"ओ काका! मास्क मी माझ्यातर्फे दिलेय... मला माझ्या बसमधून प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांची काळजी आहे म्हणून... आणि तुम्ही सुट्टे द्या की!" पल्लवी आवाज वाढवत म्हणाली. एव्हाना बसने वेग धरला होता. मग सर्व मजूरांनी आपापले पैसे काढून मोजले अन् नेमके तिकीटांचे पैसे पल्लवीकडे सुपुर्द केले. तिनं लगेच त्यांना तिकीटं दिली आणि एकदा पाठीमागे नजर टाकली. बाहेर पूर्ण काळोख असल्याने समोरून येणाऱ्या वाहनांचे हेडलाईट्स तेवढे चमकताना दिसत होते.
काही वेळानं भरधाव वेगाने धावणाऱ्या बसचा वेग अचानक कमी झाला. ते लक्षात येताच पल्लवीनं मान उंचावून समोर बघितलं. समोर थोड्या अंतरावर थांबलेली वाहनं तिला दिसली. तिचं बाळ मांडीवर झोपलं होतं. त्यामुळे जागेवरून न उठताच तिनं बसचालकाला मोठ्या आवाजात विचारलं...
"शिंदे काका काय झालं असणार हो पुढं? "
"आत्ताच काही सांगता येणार नाही! " रस्त्यावरची आपली नजर न हटवता बसचालक शिंदे म्हणाले आणि त्यांनी समोरच्या वाहनाचा अंदाज घेत हळूहळू बस थांबवली. समोर थांबलेल्या ट्रक्स, मोटारींची रांग दिसत असल्याने ते बाजूचा दरवाजा उघडून बसखाली उतरले. बस थांबल्याचं लक्षात येताच काही प्रवासी सुध्दा त्यांच्या जागेवरून उठले अन् दरवाज्याकडे निघाले. ते बघून पल्लवीनं त्यांना बजावलं...
"आपापले मास्क न काढता सावकाश उतरा, बाहेर अंधार पसरला आहे... आणि आपल्या या बसकडे लक्ष असू द्या. पुढची वाहनं निघाली की कधीही आपली बस सुटणार!"
काही वेळाने बसचालक शिंदे परत येऊन आपल्या जागेवर बसले आणि मागे वळून म्हणाले...
"बरं का पल्लवी, पुढं मोठा अपघात झाला आहे... लक्झरी बस अन् कंटेनर ट्रकमध्ये! उभ्या असलेल्या कंटेनरवर लक्झरी जाऊन धडकली असणार, कारण बसच्या पुढील भागाची पार वाट लागलीय."
"क्.. काय... बापरे! खूपच भयंकर अपघात झालेला दिसतो." घाबरतच पल्लवी बोलली.
"हो ना... आता दोन्ही वाहनं बाजूला काढेपर्यंत आपण अडकलो की! पोलीस आणि अॅंब्युलन्स त्याठिकाणी पोहोचले आहेत म्हणा मदतीला... त्यामुळे लवकर सगळं सुरळीत होईल अशी आशा करूया..." बसचालक शिंदे बरंच काही बोलत होते मात्र पल्लवीचं त्यांच्या बोलण्याकडे लक्ष नव्हतं. तिनं आपले डोळे मिटून घेतले अन् विचार करू लागली. मग तिच्या डोळ्यासमोर भूतकाळ तरळला...
... ऐन सांजवातीच्या वेळेला तिचा मोबाईल वाजला होता. मोबाईल उचलताच त्यावर तिला निरोप मिळाला,
"पल्लवीताई लवकरात लवकर ससूनला पोहोचा. तुमच्या नवर्याच्या बसला अपघात झालाय. त्यांना आय.सी.यू. मध्ये दाखल केलंय."
ससून रूग्णालयातील संध्याकाळची जीवघेणी वेळ! पल्लवी घाईघाईनं छोट्या चिन्टूसह आय.सी.यू. वाॅर्डाच्या दिशेनं चालत होती. एका अनामिक भीतीनं तिचा जीव वरखाली होत होता! वाॅर्डाच्या प्रवेशद्वारात तिला अडवण्यात आलं. वाॅचमननं तिला सांगितलं, डॉक्टरांच्या टीमचा वाॅर्डात राऊंड सुरू आहे. तिला आता प्रतीक्षा करण्याशिवाय इलाज नव्हता. ती बाजूच्या एका बाकड्यावर जाऊन बसली. मात्र तिचे डोळे आय.सी.यू.च्या प्रवेशद्वाराकडे लागले होते. काही वेळाने तिनं छोट्या चिन्टूला आपल्या मांडीवर बसवून डोळे मिटून घेतले. मनात ना- ना विचारांनी थैमान घातलं होतं... कसा झाला असेल अपघात? एवढी सावध ड्रायव्हिंग असूनही नेमकं काय चुकलं असणार यांच्या हातून? बसमधील सर्व प्रवाशांच्या जीवाची काळजी घेणं हे माझं कर्तव्य आहे, असं हे कितीदा तरी बोलले असतील! आजपर्यंतच्या आयुष्यात साध्या सायकलचाही अपघात यांच्या हातून झाला नाही. मात्र आजच कसं हे विपरीत घडलं? निरनिराळ्या विचारांनी पल्लवीचं मन कासावीस झालं होतं! तेवढ्यात कुणीतरी बोलत असल्याचा आवाज तिच्या कानावर पडला अन् तिनं डोळे उघडले. आपसात बोलत असलेले पाच सहा डॉक्टर आय.सी.यू. वाॅर्डातून बाहेर पडताना तिला दिसले. ती लगबगीने उठली. छोट्या चिन्टूला तिनं उचलून घेतलं अन् अक्षरश: पळतच ती आय.सी.यू. वाॅर्डाच्या दिशेनं आत गेली. चपला बाहेर काढून ठेवण्याचंही तिला भान नव्हतं. आत गेल्यावर तिथल्या एका सिस्टरनं पल्लवीला चपला बाहेर काढून येण्यास बजावलं. बाहेर चपला काढून ती लगेच आत गेली तेव्हा तिच्या नवर्याचा, संदीपचा बेड तिला डाव्या बाजूला दिसला.
एका हाताला सलाईनची नळी तर दुसऱ्या हाताला रक्ताच्या बाटलीतून पुरवठा करणारी नळी जोडलेली, कपाळाला विशिष्ट प्रकारचा पट्टा बांधून त्याचं कनेक्शन बाजूला ठेवलेल्या मोठ्या मशीनला जोडलेलं होतं. नाकातोंडावर ऑक्सिजनचा मास्क एवढं सगळं बघून पल्लवी गांगरली आणि ती जागेवरच थबकली! त्याक्षणी तिला वाटलं, आपण आता चक्कर येऊन तर पडणार नाही ना ... पण तिनं स्वतःला कसंबसं सावरलं. तेवढ्यात तिच्याजवळ एक सिस्टर आली अन् तिच्याकडे छोटा कागद देत म्हणाली...
"तुम्ही यांच्या मिसेस ना... हे बघा, आताच डॉक्टरांनी हे इंजेक्शन्स लिहून दिले आहेत. तुम्ही लगेच बाहेरून घेऊन या."
थरथरत्या हातांनी पल्लवीनं सिस्टरच्या हातातील कागद घेतला. तिच्या डोळ्यात आसवं तरळली. तिनं रडवेल्या स्वरात सिस्टरला विचारलं,
"ही इंजेक्शन्स इथं मिळणार नाही का सिस्टर? माझ्याकडे जास्त पैसे नाहीत हो!"
"हे बघा, शक्यतो आम्ही इथलीच औषधं वापरत असतो. तुमच्या पेशन्टला आता आवश्यक असणारी ही इन्जेक्शन्स आमच्याकडे नाहीत. कळलं का? तुमच्या परिचितांपैकी कुणाला फोन करून बघा अन् तातडीनं मागवून घ्या... पेशन्टची कंडीशन क्रिटिकल आहे." सिस्टरचं बोलणं ऐकून पल्लवीला धक्काच बसला. तिला काही सुचत नव्हतं. मग विचार करत, आपल्या बाळाला सांभाळत ती बाहेर निघाली. मोबाईल काढून तिनं मगाशी अपघाताचा निरोप मिळालेल्या नंबरवर काॅल लावला. पलीकडून लगेच आवाज आला...
"हॅलो मी शेवाळे बोलतोय... तुम्ही पोहचलात का ससूनला?"
"हो काका! इथं थोडा प्राॅब्लेम आलाय मला... डॉक्टरांनी त्यांच्या राऊंडच्या वेळी यांच्यासाठी काही इंजेक्शन्स लिहून दिले आहेत. ते बाहेरून घ्यायला सांगितले पण माझ्याकडे पुरेसे पैसे नाहीत हो!"
"हे बघा काळजी करू नका तुम्ही... आम्ही आताच तिथून परतलो. मगाशी संदीपसाठी तिथं ऑक्सिजनची सोय लावून दिली अन् आमच्या काही बांधवांनी रक्तदानही केलं. मी तुमच्यासाठी मदत म्हणून पैसे पाठवतो. तुम्ही तिथंच आय.सी.यू.च्या गेटजवळ थांबा."
धन्यवाद काका... पण तुम्ही कोण बोलताय..?" पल्लवीनं उत्सुकतेनं विचारलं.
"मी एसटी आगार प्रमुख शेवाळे! आज संदीपला त्याच्या छोट्याशा चुकीची खूप मोठी किंमत मोजावी लागली... "
"कसली चूक केली त्यांनी? " शेवाळे बोलत असतानाच पल्लवीनं अधीर होत मध्येच विचारलं.
"नेहमी सेफ ड्रायव्हिंग करणार्या संदीपनं हायवेवरून परत येताना का कुणास ठाऊक एका टेम्पोला ओव्हरटेक करण्याचा प्रयत्न केला आणि अचानक समोरून वेगात येणाऱ्या ट्रकला त्याची बस धडकली!"
"अरे देवा! काय करून बसले हे... " पल्लवी कसंतरी एवढंच बोलू शकली आणि थरथरत शेजारच्या बाकड्यावर विसावली मग ती भींतीला टेकून बसली. त्यावेळी ती शेवाळेंचं पुढचं बोलणं ऐकण्याच्या मनस्थितीत नव्हती... तिला वाटलं, आपल्याभोवती अख्खं जग फिरतंय अन् आपण कुठंतरी जोरात आपटणार!
दोन दिवस झाले तरी संदीप शुध्दीवर आला नव्हता.
डॉक्टर प्रयत्नांची पराकाष्ठा करत होते. एस. टी. चे आगार प्रमुख शेवाळे आणि काही सहकारी तिथं अधूनमधून येऊन जायचे. आदल्या दिवशी पल्लवीचे सासू सासरे पोहोचल्यामुळे तिच्या बाळाला सासूनं आपल्या ताब्यात घेतलं होतं. पल्लवीची अवस्था अतिशय दयनीय झाली होती. मागील दोन दिवसापासून ती जागची हलली नव्हती. तिच्या डोळ्याला डोळा लागला नव्हता. हताशपणे आपल्या नवर्याकडे डोळे लावून बसल्याने तिचा चेहरा सुजला होता, डोळे लालभडक दिसत होते! मग काही वेळाने त्याच संध्याकाळी संदीपच्या आयुष्याचीही संध्याकाळ झाली! शुध्दीवर न येताच त्याची प्राणज्योत मालवली... पल्लवीनं फोडलेला हंबरडा ऐकून अख्ख्या आय.सी.यू. वाॅर्डाचा परिसर न्थरारला! त्यादिवशी दुपारपासून तिला सोबत करणार्या तिच्या आईनं तिला सावरण्याचा प्रयत्न केला. या धक्क्यातून सावरायला पल्लवीला बरेच दिवस लागले. म्हणतात ना... कुठल्याही दु:खावर एकच रामबाण औषध आहे, ते म्हणजे काळ! काही काळ, पुरेसा अवधी लोटला की दु:खाची तीव्रता कमी होते. दु:ख पचवण्याची ताकद आपसूकच माणसात निर्माण होते. पल्लवीच्या बाबतीतही हेच घडलं!
घरच्या परिस्थितीमुळे पल्लवीला बारावी उत्तीर्ण झाल्यावर आपलं शिक्षण अर्धवट सोडावं लागलं होतं. नंतर अनुरूप स्थळ चालून आल्यामुळे तिच्या घरच्यांनी तिचं लग्न उरकलं. त्यामुळे काहीतरी करून दाखवण्याच्या पल्लवीच्या इच्छा, आकांक्षा अपुर्याच राहिल्या. तरीही तिनं तक्रार न करता आलेल्या परिस्थितीचा सामना करत आपला संसार फुलवला. सगळ्यांशी जुळवून घेतलं. मात्र संदीपच्या अचानक निघून जाण्यानं आता ती पार खचून गेली होती! सर्व सोपस्कार आटोपल्यानंतर पल्लवी आपल्या दोन वर्षांच्या बाळासह आईकडे राहायला आली. मात्र काही दिवसातच आईसोबत राहत असलेल्या नोकरीपेशा विधवा वहिनीचे टोमणे
तिच्या कानी पडू लागले. परिस्थिती माणसाला सगळं सहन करायला शिकवते पण पल्लवीचा स्वाभिमान तिला स्वस्थ बसू देत नव्हता. म्हणूनच वास्तवाचं भान ठेवत तिनं आपल्या बाळासाठी, स्वतःसाठी काहीतरी करायचं ठरवलं. आता ती वेळ आली होती!
राज्य परिवहन महामंडळाचे आगार प्रमुख शेवाळे यांच्या सतत संपर्कात असल्यामुळे पल्लवीला निरनिराळ्या प्रकारच्या नोकऱ्यांबाबत बरीच माहिती मिळाली. मग तिनं काही कंपन्यामध्ये नोकरीसाठी अर्ज केले. केवळ बारावीपर्यंतचं जुजबी शिक्षण आणि कॉम्प्युटर किंवा आय.टी.आय.सारखं औद्योगिक शिक्षण नसल्यानं तिला नकार मिळू लागले. तरीही तिचे प्रयत्न सुरूच होते. नंतर काही दिवसांनी राज्य परिवहन महामंडळात कंडक्टरच्या जागा निघाल्याचं तिला शेवाळे यांच्याकडून कळलं. त्यात महिलांसाठीही काही जागा राखीव होत्या. पल्लवीनं लगेच त्यांची भेट घेतली आणि आवश्यक ते फाॅर्म्स भरून कंडक्टरच्या जागेसाठी अर्ज दाखल केला. दोन महिने उलटल्यावर तिला मुलाखतीसाठी बोलावण्यात आलं. त्यादरम्यान पल्लवीला आगार प्रमुख शेवाळेंचं मोलाचं मार्गदर्शन लाभलं. परिणामी तिची मुलाखत छान पार पडली. तिनं हजरजवाबीपणे दिलेल्या उत्तरांनी परीक्षक चांगलेच प्रभावित झाले. त्यांच्या शेऱ्यामुळे तिची कंडक्टर पदासाठी निवड करण्यात आली.
आनंदातच पल्लवी घरी परतली. तिनं महिला कंडक्टरच्या पदासाठी आपण सिलेक्ट झाल्याची बातमी आईला दिली. मात्र तिला ती तितकीशी रूचली नाही. संध्याकाळी तिची वहिनी घरी आल्यावर आईनं आपली चिंता व्यक्त केली...
"त्या एसटी खात्यात सगळे पुरूषच नोकरी करताना दिसतात गं! खरंच तुला झेपणार का ही नोकरी? पल्लू जरा विचार करून बघ बाई..!"
मग संधी मिळताच वहिनी तिला म्हणाली...
"बसमध्ये अनेक प्रकारचे लोक प्रवास करत असतात. त्यात कधीकधी व्यसनी आणि बेवडे सुध्दा असतात. त्यांच्यासमोर तुझा निभाव लागणं अवघड आहे!"
दोघींचं बोलणं पल्लवीनं शांतपणे ऐकून घेतलं. ती अजिबात नाउमेद झाली नाही. उलट आव्हान म्हणून ही नोकरी करायचीच असा दृढ निश्चय तिनं मनोमन करून टाकला. नंतर दोघींकडे पाहत ती ठामपणे म्हणाली...
"मला वाटतं, तुम्ही दोघींनीही डॉ. अब्दुल कलाम यांचं 'अग्निपंख' हे आत्मचरित्र वाचलं नाही. ते म्हणतात... 'सतत सक्रिय रहा. जबाबदारी स्वीकारा. नाविन्याची कास धरा. आपल्या कामावर विश्वास ठेवून नेहमी कार्यरत रहा!' आई तुला सांगते, मी ही नोकरी आव्हान म्हणून स्वीकारणार आहे. मी तसं ठरवलंच आहे. तू माझी अजिबात काळजी करू नकोस!"
काही दिवसातच पल्लवी तिच्या कामावर रूजू झाली. मग प्रशिक्षण कालावधीही तिनं व्यवस्थितपणे पूर्ण केला. तिथं दिलेल्या सूचनांचे तंतोतंत पालन करून प्रामाणिकपणे आपली नोकरी करायची हे तिनं निश्चित करून टाकलं. कधी एकदा आपण स्वतंत्रपणे कंडक्टर म्हणून बस हाताळणार असं तिला झालं होतं. सुरूवातीला जवळपासच्या फेऱ्यासाठी तिला पाठवलं जायचं. अशातच एकदा बसमध्ये असताना तिचा मोबाईल वाजला. पलीकडून शेवाळे बोलत होते...
"काय म्हणतेस पल्लवी, कशी सुरू आहे नोकरी?"
"सर एकदम मस्त! खूप भारी वाटतंय... आता बसमध्येच आहे. तुम्ही कसे आहात?"
"मी ठीक आहे. तुझा हा सकारात्मक दृष्टीकोन खूप छान वाटला. एक नेहमी लक्षात ठेव... आपली नोकरी आपल्यालाच करायची आहे. त्यामुळे ती रडत कुढत न करता हसत खेळत कशी करता येईल हाच आपला प्रयत्न ठेवायचा, एवढंच तुला सांगायचं होतं!"
"हो सर! तुम्ही सांगितलेलं नक्कीच ध्यानात ठेवणार मी."
"तू मला आधीसारखंच काका म्हटलं तरी चालेल! आणि हो, नोकरी करताना काही अडचण आल्यास कसलाही संकोच न बाळगता मला सांगायचं." शेवाळे म्हणाले. त्यावर पल्लवी हसतच म्हणाली...
"तुम्ही आता माझे अधिकारी आहात सर... अन् मी यावेळी नोकरीवर असल्यानं तुम्हाला सरच म्हणणार ... सध्या मला इथं कसलीही अडचण नाही आणि मला वाटतं, ती पुढेही येणार नाही. कारण कंडक्टरची ही नोकरी मला आवडली आहे अन् माझ्या नोकरीचा मला अभिमान वाटतो सर!"
"व्वा पल्लवी... व्हेरी गुड! तुझ्या आयुष्यात तू नक्कीच खूप प्रगती करणार! माझा आशीर्वाद आहे तुला... चल मी ठेवतो फोन, काळजी घे."
"खूप खूप धन्यवाद सर!" पल्लवी म्हणाली. मग मोबाईल खाकी शर्टच्या खिशात सरकवत ती खिडकीतून बाहेर बघायला लागली...
आपल्याच विचारात मग्न असलेली पल्लवी बसचालक शिंदेच्या आवाजानं भानावर आली...
"पल्लवी सगळे पॅसेंजर आले असतील तर दरवाजा लावून घे ना!"
"हो, हो शिंदे काका! वाहतूक सुरळीत झालेली दिसतेय." समोरून येणारी वाहने बघत पल्लवी म्हणाली अन् बसमधील प्रवाशांची खात्री करण्यासाठी तिनं सर्वत्र नजर फिरवली. मग दरवाजा लावून घेत तिनं डबलबेल वाजवली ... शिंदेंनी बस सुरू केली. थोड्याच वेळात बस भरधाव वेगात धावू लागली. त्यामुळे आता हवेत गारवा जाणवत होता. पल्लवीनं खिडकी लावून घेतली आणि आपल्या अडीच - तीन वर्षाच्या बाळाकडे पाहत त्याच्या भविष्याचं नियोजन करण्यात मश्गुल झाली!
