आज १३ आॅगस्ट !
जागतिक लेफ्ट हँन्डर्स डे!
त्या निमित्ताने लिहिलेला हा लेख जरूर वाचा
आणि आपल्या बहुमोल प्रतिक्रिया द्या! 😊
डावखुऱ्यांच्या वेदना कुणाला कळणार का?
प्रसंग पहिला ...
मोठ्या उत्साहानं सहलीला निघालेली बस नियोजित ठिकाण आल्यावर एका झाडाखाली थांबली. सर्व विद्यार्थी आणि शिक्षक बसमधून उतरले. आता सगळ्यांनाच कडकडून भूक लागली होती! त्यामुळे शिक्षकांच्या सूचनेनुसार सर्व विद्यार्थी गोलाकार बसले. मग त्यांनी आपापले डबे उघडले. शिक्षकही त्यांच्या सोबतच बसले. सर्वांनी जेवायला सुरूवात केली. अचानक शिक्षकांचं लक्ष अविकडे गेलं अन् ते त्याच्यावर ओरडलेच, "अरे अवि तू डाव्या हाताने का जेवतोस? असा कसा रे तू? तुझ्या आईबाबांनी घरी काही शिकवलं नाही का?"
इतर विद्यार्थी त्याच्याकडे उपहासानं बघत होते. बिचारा अवि काही न बोलता खाली मान घालून बसला होता! मान वर करून शिक्षकांकडे बघण्याचं धैर्य त्याच्यात नव्हतं!
प्रसंग दुसरा ...
मंदिरातील आरती नुकतीच संपली होती. मंत्रपुष्पांजली झाल्यावर पूजाऱ्यांनी प्रसाद वाटप करण्यास सुरूवात केली. भाविक मंडळी दर्शन घेण्यासाठी रांगेत उभी होती. काही वेळातच प्रसाद वाटप करत पुजारी विक्कीपर्यंत येऊन पोहचले. विक्कीनं आपला डावा हात पुढं केला. तोच पुजारी त्याच्यावर खेकसले, "अरे प्रसाद उजव्या हातात घ्यायचा असतो, एवढी साधी गोष्ट तुला कळत नाही का? आईबाबांनी काही संस्कार केले की नाही का तुझ्यावर?"
विक्की जन्मतःच डावखुरा असल्यामुळे त्यानं प्रसाद घेण्यासाठी नैसर्गिकरित्या आपला डावा हात पुढं केला यात त्याचा काय दोष?
आपल्याकडे डाव्या हातानं काम करणाऱ्या मुलांना पालक नेहमीच टोकताना दिसतात. शाळेतही अशा मुलांना शिक्षकांची बोलणी खावी लागते. इतर विद्यार्थी मित्रांचे टोमणे सुद्धा त्यांना सहन करावे लागतात! आपल्या समाजात काही ठिकाणी अजूनही डाव्या हातानं काम करणं हे अशुभ मानलं जातं! तसंच बऱ्याच वेळा डावखुऱ्या विद्यार्थ्यांना पालकांच्या किंवा शिक्षकांच्या दबावामुळे नाईलाजानं उजव्या हातानं काम करावं लागतं. पूर्वीच्या काळी डावखुऱ्या लोकांना ते सामान्य नाहीत म्हणून हिणवलं जायचं, कमी लेखलं जायचं. दुर्दैवानं याची सुरूवात शाळेपासूनच व्हायची!
लहान असताना जेव्हा आपण हातात खडू घेऊन पाटीवर रेषा ओढायला सुरूवात करतो तेव्हाच स्पष्ट होतं, आपण डावखुरे होणार की उजवे होणार! आपला कुठलातरी एक हात जास्त प्रभावीपणे काम करतो हेही लक्षात येतं. डावखुरं असणे किंवा उजवं असणे हे आपल्या जनुकांशी संबंधित आहे पण नेमक्या कुठल्या जनुकांवर ते अवलंबून आहे हे मात्र अद्यापही समजलेलं नाही. डावखुरं असण्याचा मेंदूशी काय संबंध आहे यावर संशोधन सुरू आहे आणि त्याबाबत बरेच वादही सुरू असल्याचं आपल्या वाचनात येतं. मेंदूचा उजवा भाग शरीराची डावी बाजू नियंत्रित करतो तर डावा भाग आपल्या शरीराची उजवी बाजू नियंत्रित करतो. म्हणजेच डावखुरं असणं म्हणजे मेंदूच्या रचनेवर मोठा परिणाम करणारं असतं! युनिव्हर्सिटी काॅलेज आॅफ लंडन येथील मानसशास्त्रज्ञ ख्रिस मॅकमॅनस यांनी 'राईट हँन्ड, लेफ्ट हँन्ड' हे पुस्तक लिहलं आहे. त्यात ते म्हणतात... "ज्या पद्धतीने डावखुऱ्या व्यक्तीच्या मेंदूची मांडणी असते, ती फारच वैविध्यपूर्ण असते. माझं वैयक्तिक मत असं आहे की, डावखुरे लोक जास्त बुध्दिमान असतात आणि त्यांच्यात उणिवांना तोंड देण्याचं सामर्थ्य जास्त असते. जर तुम्ही डावखुरे असाल तर तुमच्या मेंदूच्या रचनेत किंचित बदल असल्याचं तुमच्या लक्षात येईल. त्यामुळे इतरांकडे नसणारी कौशल्यं तुमच्याकडे असतात!"
डावखुऱ्या लोकांना समाजात वावरताना बऱ्याच समस्यांना तोंड द्यावं लागतं! डावखुरा माणूस डावीकडून उजवीकडे कागदावर शाईच्या पेनानं लिहिताना त्याच्या बोटांना शाई तर लागतेच शिवाय लिहिलेलं पुसलं जाण्याचीही शक्यता असते. तसंच 'शेक हँन्ड' करताना डावखुऱ्या माणसाचा डावा हातच नैसर्गिकरित्या पुढं जातो. त्यावेळी उजव्या माणसानं त्याचा उजवा हात पुढं केलेला असतो. महत्त्वाचं म्हणजे पोलीस किंवा सैन्यदलात कार्य करणाऱ्यांना डाव्या हातानं सॅल्यूट करता येत नाही, तो नियमानुसार उजव्या हातानंच करावा लागतो! त्यासाठी डावखुऱ्यांना मात्र उजव्या हातानंच सारखा सराव करावा लागतो. शेवटी नोकरी करायची म्हटल्यावर असा सराव करणं हेही ओघानं आलंच! दुसरा महत्त्वाचा मुद्दा असा की, आपल्या नेहमीच्या वापरातील बऱ्याचशा वस्तू उजव्या हाताचा विचार करूनच तयार केलेल्या असतात. जसे-- कॅमेऱ्याचं क्लिक बटन, काॅम्प्युटरचा माऊस, शिलाई मशीन, बाईकची किक, दरवाज्याचं हँन्डल, गिटारच्या तारा या आणि अशाप्रकारच्या कितीतरी गोष्टी फक्त उजव्यांच्या सोयीनुसार निर्माण केलेल्या असतात. त्यामुळे डावखुऱ्यांना वेळोवेळी गैरसोयीचा सामना करावा लागतो!
डावखुऱ्या लोकांबाबत पूर्वीपासून चालत आलेल्या काही अंधश्रध्दा पण आहेत. एस्किमो लोकांमध्ये असा समज आहे की डावखुरा माणूस हा मंत्र,तंत्र जाणणारा किंवा जादू करणारा असतो. पूर्वीच्या काळी जपानी माणसाला लग्नानंतर जर त्याची बायको डावखुरी आहे असं समजलं तर तो तिला चक्क घटस्फोट द्यायचा. त्याकाळात 'डावखुरा माणूस नरकात जातो' अशीही समजूत प्रचलित होती! आपल्याकडे अजूनही डाव्या हातानं ठराविक कामं करणं अशुभ मानलं जातं. डाव्या हातानं पैसे देणं किंवा घेणं, डाव्या हातानं प्रसाद घेणं किंवा वाटप करणं निषिद्ध मानलं जातं! अजूनही काही लोक आपलं मूल डावखुरं आहे हे लक्षात येताच त्याच्या डाव्या हाताला चटके देणं किंवा त्याचा डावा हात बांधून ठेवणं असे प्रकार करताना दिसतात. असले अजब प्रकार करणं चुकीचं तर आहेच शिवाय त्या मुलावर अन्याय करण्यासारखं आहे. कारण अशा वागणूकीमुळे डावखुऱ्या मुलांची नैसर्गिक वाढ खुंटू शकते पर्यायानं त्यांच्या व्यक्तिमत्त्व विकासात मोठा अडथळा येऊ शकतो!
याउलट आजच्या जीवघेण्या स्पर्धेच्या युगात डावखुरी माणसं इतरांपेक्षा काहीतरी वेगळं आणि सरस काम करू शकतात. त्यामुळे ते भविष्यात टिकाव धरू शकतील असे मत तज्ज्ञांकडून वर्तवले जात आहे. एका जागतिक सर्वेक्षणात असं आढळून आलं आहे की, डावखुरे लोक बुध्दिमान, संवेदनशील अन् सर्जनशील असतात! त्यामुळे हल्लीच्या अर्थव्यवस्थेनुसार उत्पादकांनी मनावर घेतलं तर डावखुऱ्या लोकांना उपयुक्त वस्तूंची मोठी बाजारपेठ ते उपलब्ध करून देऊ शकतात. कारण आजघडीला संपूर्ण जगात सुमारे बारा टक्क्यांपेक्षा जास्त लोक हे डावखुरे आहेत. एकट्या ब्रिटनमध्ये जवळपास सत्तर लाख लोक डावखुरे आहेत. तेथे त्यांच्या सोयीसाठी बऱ्याच उपयोगी वस्तू बाजारात उपलब्ध होत आहेत. लंडनमध्ये खास डावखुऱ्या लोकांसाठी 'एनीथिंग लेफ्ट हँन्डेड' नावाचं दुकान कार्यरत आहे. तेथे काम करणारे कर्मचारी सुद्धा डावखुरेच आहेत. त्यामुळे त्यांना येणाऱ्या ग्राहकांशी आपुलकीनं संवाद साधता येतो. कात्रीपासून ते काॅम्प्युटर पर्यंत सर्व उपयुक्त वस्तू डावखुऱ्यांसाठी उपलब्ध करून दिल्या जातात. अशाप्रकारची दुकानं जगात सर्वत्र उघडणे अपेक्षित आहे!
उपलब्ध आकडेवारीवरून संपूर्ण जगात साधारणपणे जवळजवळ दहा ते बारा टक्के लोक हे डावखुरे आहेत. पुरूषांमध्ये हे प्रमाण बारा टक्क्यांपेक्षा जास्त असून स्त्रियांमध्ये ते नऊ ते दहा टक्के इतके आहे. उजव्यांचं प्रमाण अधिक असलेल्या या दुनियेत डावखुऱ्या लोकांनी स्वत:चा एक क्लब
स्थापन केला आहे. संपूर्ण जगात त्याच्या शाखा अस्तित्वात आहेत. १३ आँगस्ट हा दिवस संपूर्ण जगभरात 'लेफ्ट हँन्डर्स डे' म्हणून साजरा केला जातो. हा दिवस पहिल्यांदा १३ आँगस्ट १९७६ रोजी अमेरिकतील कँपबेल कंपनीच्या वतीने साजरा करण्यात आला. नंतर १९९० साली इंग्लंडमध्ये 'लेफ्ट हँन्डर्स क्लब'ची स्थापना झाली. तर भारतात औरंगाबाद येथील संदीप विश्नोई यांनी 'इंडियन लेफ्ट हँन्डर्स क्लब'ची स्थापना केली. उजव्या हातानं काम करणं कधीही सोयीचं असतं असा समज आपल्या समाजात अगदी पूर्वापार चालत आलेला आहे. हाच समज दूर करण्यासाठी आणि समाजातील डावखुऱ्या लोकांबाबत जागरूकता आणण्याच्या उद्देशानं हा दिवस साजरा करण्यात येतो. खरंतर डावखुरे असल्याचे फायदे किंवा तोटे याबाबत जाणीव व्हावी हीच या दिवसामागची भूमिका असते. जगाच्या एकूण लोकसंख्येच्या बारा टक्के लोक डावखुरे असल्याने ते डाव्या हातानंच आपली कामे करत असतात. तसंच काही डावखुरे त्यांच्या उजव्या हातानं सुद्धा तेवढ्याच क्षमतेनं काम करू शकतात. हेच डावखुरे लोक आपल्या कुशलतेमुळे आणि काही विशिष्ट गुणांमुळे आपली वेगळी ओळख निर्माण करू शकतात हेही वेळोवेळी सिद्ध झालं आहे. अगदी प्राचीन इतिहासापासून त्याची अनेक उदाहरणं देता येतील. अख्खं जग जिंकायला निघालेला सिकंदर उर्फ अलेक्झांडर तसंच फ्रान्सचा सम्राट नेपोलियन बोनापार्ट हे डावखुरे होते. त्याचप्रमाणे महान शास्त्रज्ञ अल्बर्ट आईन्स्टाईन अन् ज्यानं जगभरातील रसिकांना आपल्या अफलातून अभिनयानं हसवता हसवता रडवलं असा श्रेष्ठ विनोद सम्राट म्हणून गणलेला अभिनेता चार्ली चॅप्लिन हेही डावखुरे असल्याची नोंद आहे. खेळांची मैदानं गाजवलेले गॅरी सोबर्स, अँलन बाॅर्डर, ब्रायन लारा तसंच आपल्याकडील सचिन तेंडुलकर, सौरभ गांगुली, युवराज सिंग इत्यादी डावखुऱ्यांनी त्यांच्या क्षेत्रात इतिहास रचलेला आहे. अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष जाॅर्ज बुश, बिल क्लिंटन, बराक ओबामा त्याचप्रमाणे आपल्याकडील महात्मा गांधी, रतन टाटा, अमिताभ बच्चन या सर्व डावखुऱ्यांचं महान कार्य आपण जाणतोच! अतिशय महत्त्वाचं म्हणजे विद्यमान पंतप्रधान नरेंद्र मोदी हे सुद्धा डावखुरेच आहेत. हे सर्व डावखुरे त्यांच्या अतुलनीय कार्यामुळे उजव्यांपेक्षाही बऱ्याच अंशी निश्चितच उजवे आहेत असंच म्हणावं लागेल.
त्यामुळे १३ आँगस्टला कोणी डावखुरा माणूस भेटला तर त्याच्याशी डाव्या हातानंच 'शेक हँन्ड' करून 'लेफ्ट हँन्डर्स डे'च्या निमित्तानं त्याचं अभिनंदन करायला उजव्यांनी विसरू नये हीच रास्त अपेक्षा! !
आपलाच एक डावखुरा मित्र ...
विनोद श्रा. पंचभाई, वारजे, पुणे.
No comments:
Post a Comment